ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΚΛΗΡΟΥ
Ἡ ἐμφάνιση καί ἡ συμπεριφορά τοῦ Ἱεροῦ Κλήρου σήμερα
τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου
Φθιώτιδος κ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ
Παρ΄ ὅτι τό ἐν λόγῳ θέμα φαίνεται κατ΄ ἀρχήν ἐξωτερικό
καί δευτερευούσης σημασίας, ἐν τούτοις ἀποτελεῖ βασικό στοι-
χεῖο τῆς ὅλης προσωπικότητος τοῦ Ἱερέως καί συμπληρώνει
τήν ἀξία τῆς Ἱερατικῆς του διακονίας. Ἐκεῖνο πού κάνει τόν
Ἱερέα νά ξεχωρίζει εἶναι τό ρᾶσο του. Εἶναι εὐτύχημα καί εὐλο-
γία μεγάλη, ὅτι εἰς τήν Ἐκκλησία μας ἐξακολουθοῦμε νά φέρω-
με τό τίμιο ρᾶσο, τό ὁποῖο οἱ κληρικοί τῶν Ὀρθοδόξων Ἑλληνι-
κῶν κοινοτήτων τοῦ ἐξωτερικοῦ στεροῦνται λόγῳ τῶν συνθη-
κῶν ζωῆς καί περιστάσεων. Ἐκτός τῆς ἱστορικῆς καί ἐθνικῆς
σημασίας, τό τετιμημένο ρᾶσο διά τόν Ἕλληνα κληρικό, εἶναι
καί ὡσάν ἀρίστη ἀσπίδα δι΄αὐτόν, πού τόν προφυλάσσει ἀπό
τά ὀλισθήματα τῆς ἐκκοσμικεύσεως καί ἀπό ποικῖλες ἐπιθέσεις
τοῦ ἀντικειμένου. (Διονυσίου Λ. Ψαριανοῦ, Μητροπολίτου Σερ-
βίων καί Κοζάνης, Ποιμαντικά Κείμενα, Ἀποστολική Διακονία
2001, σ. 121).
Ἐάν ἡ προτροπή τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου: «Εἰς τοῦτο γάρ
ἐκλήθητε, ὅτι καί Χριστός ἔπαθεν ὑπέρ ὑμῶν, ὑμῖν ὑπολιμπά-
νων ὑπογραμμόν, ἵνα ἐπακολουθήσητε τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ» (Α΄
Πέτρ. 2.21) ἀπευθύνεται σέ κάθε Χριστιανό, πόσο μᾶλλον ἀφο-
ρᾶ στούς ἐργάτες τοῦ Εὐαγγελίου καί Ἀποστόλους τοῦ κηρύγ-
ματος, γιά νά ἔχουν στήν κοπιώδη πορεία τους ὡς πρότυπο τό
πρόσωπο καί τήν συμπεριφορά τοῦ Θεανθρώπου Χριστοῦ καί
γιά νά ἀκολουθοῦν πιστά τά ἴχνη τῆς δικῆς του πορείας καί
διαγωγῆς.
Δέν εἶναι τυχαῖο τό ὅτι ὁ θεολογικός λόγος, ὅταν ὁμιλεῖ
γιά τό ἦθος, ἀναφέρεται στό ἔνδυμα. «Ἐνδύσασθε τόν καινόν
ἄνθρωπον τόν κατά Θεόν κτισθέντα ἐν δικαιοσύνῃ καί ὁσιότητι
τῆς ἀληθείας» (Ἐφεσ. 4.24), ὑπογραμμίζει ὁ Ἀπόστολος Παῦ-
λος. Τό ἔνδυμα καί γενικά ἡ ἐξωτερική ἐμφάνιση τοῦ ἀνθρώ-
που φανερώνει τό ἐσωτερικό του περιεχόμενο. «Στολισμός ἀν-
δρός καί γέλως ὀδόντων καί βήματα ἀνθρώπου ἀναγγέλει τά
περί αὐτοῦ» (Σειράχ 19.30). Τό ἔνδυμά μας εἶναι ὁ Χριστός καί ἡ2
ἐξωτερική μας ἐμφάνιση πρέπει νά κηρύττει Χριστόν καί νά δη-
λώνει Χριστόν. «Ὅσοι εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθητε, Χριστόν ἐνεδύ-
σασθε» ψάλλουμε μετά τήν βάπτιση τοῦ νέου μέλους τῆς Ἐκ-
κλησίας μας.
Μία σκέψη πρέπει νά διακατέχει κάθε κληρικό: «ἐμοί Χρι-
στός ἐσταύρωται καγώ τῷ κόσμῳ» (Γαλ. 6.14). Σύμβολο αὐτῆς
τῆς σταυρώσεως εἶναι τό μαῦρο ρᾶσο, τό πένθιμο αὐτό ἔνδυμα,
τό ὁποῖο περιφέρωμε μέσα στήν κοινωνία πού ζοῦμε. Ὁ Ἱερεύς
σταυρώνεται καί πεθαίνει κάθε μέρα. Αὐτή ἡ σκληρή ἀλήθεια
εἶναι τό καθημερινό μας βίωμα. Ἀπολαύσεις καί ἀνέσεις πού
γιά τούς ἄλλους εἶναι ἀθῶες καί θεμιτές, γιά τούς κληρικούς
εἶναι ἀπαγορευμένες, ὄχι βέβαια μέ κάποιο ἐξωτερικό νόμο,
ἀλλά ἀπό τήν βαθειά συναίσθηση τῆς ἀποστολῆς μας. Ὁ οὐρα-
νοβάμων Παῦλος ἐκφράζοντας τήν σταυρώσιμη ζωή τοῦ Ἀπο-
στόλου ἔγραφε στούς Κορινθίους: «ἀεί ἡμεῖς οἱ ζῶντες εἰς θά-
νατον παραδιδόμεθα διά Ἰησοῦν» (Β΄ Κορινθ. 4.11).
Ἱστορία τῆς Ἱερατικῆς ἐνδυμασίας
Ἡ ἱστορία τῆς ἐνδυμασίας τοῦ Ἱεροῦ Κλήρου εἶναι πολύ
μεγάλη. Ἡ πρώτη ἐμφάνιση τῶν Ἱερέων μέ εἰδική ἐνδυμασία
χρονολογεῖται ἀπό τίς ἀρχές τοῦ 5
ου
αἰώνος μ.Χ.. Τόν 6
ο
αἰῶνα
παρουσιάζεται μία ἀλλαγή στήν ἐνδυμασία τῶν λαϊκῶν, ἐνῶ οἱ
Ἱερεῖς διατηροῦν τόν ἀρχαῖο τῦπο δηλαδή ποδήρη χιτῶνα. Ἡ
Στ΄ Οἰκουμενική Σύνοδος 691 μ.Χ. (κανών 27
ος
) προσδιώρισε
σαφῶς, ὅτι οὐδείς ὁ ὁποῖος συγκαταλέγεται μεταξύ τοῦ Ἱεροῦ
Κλήρου θά ἔπρεπε νά φορεῖ ἐνδύματα ἀνοίκεια τῆς ἀποστολῆς
του, εἴτε εὑρίσκεται στήν πόλη, εἴτε ταξιδεύει ...».
«Μηδείς ἐν τῷ κλήρῳ καταλεγομένων ἀνοίκειον ἐσθῆτα
ἀμφιεννύσθω, μήτε ἐν πόλει διάγων, μήτε ἐν ὁδῷ βαδίζων, ἀλ-
λά στολαῖς κεχρήσθω ταῖς ἤδη τοῖς ἐν κλήρῳ εἰ δέ τίς διαπρά-
ξοιτο τό τοιοῦτο, ἐπί ἑβδομάδα μίαν ἀφοριζέσθω».
Ἡ Ζ΄ Οἰκουμενική Σύνοδος 787 μ.Χ. ἐν Νικαίᾳ (κανών 16
ος
)
κατακρίνει τούς ἐπισκόπους καί κληρικούς, οἱ ὁποῖοι διαχωρί-
ζουν τούς ἑαυτούς των μέ πλοῦτο καί λαμπρά χρώματα τῶν ἐν-
δυμάτων τους καθόσον ὁ καλωπισμός καί στολισμός εἶναι ξέ-
νος γιά τούς Ἱερωμένους. 3
«Τούς οὖν ἑαυτούς κοσμοῦντας ἐπισκόπους ἤ κληρικούς
δι΄ ἐσθήτων λαμπρῶν καί περιφανῶν, τούτους διορθοῦσθαι
χρῆ». Γι΄ αὐτό καί ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως Τα-
ράσιος (784 – 806 μ.Χ.) ἐκάλεσε τούς Ἱερεῖς του νά παύσουν νά
φοροῦν χρυσές ζῶνες καί ἐνδύματα λαμπρά ἐκ μετάξης καί
πορφύρας.
Ἀπό τήν ἐποχή τοῦ Χριστοῦ ὁ Ἱερός Κλῆρος φοροῦσε τόν
ποδήρη χιτῶνα, πού ἦταν ἕνα εὐπρεπές ἔνδυμα. Ἀργότερα προ-
σετέθη ἡ τήβεννος καί μετά ὁ μανδύας.
Ἡ ἱερατική περιβολή προσδίδει χαρακτῆρα θεότητος. Ἡ
ἱερατική ἐνδυμασία εἶναι ἕνας ὑλικός κρῖκος μεταξύ τοῦ φέρο-
ντος αὐτήν καί τοῦ ὑπερφυσικοῦ. Ἡ ἐνδυμασία λοιπόν ἐπιβάλ-
λει μία ὑπέρ – προσωπικότητα καί ὁ Ἱερός Κλῆρος γίνεται ἱερός
στήν ἀποστολή του καί λόγῳ τῆς ἰδιαιτέρας ἐνδυμασίας, ἡ
ὁποία τόν χαρακτηρίζει (Ἰακώβου (Γεωργίου) Πηλίδη, Ἐπισκό-
που Κατάνης, Ἡ Χριστιανική Ἱερωσύνη, ὀργανισμός ἐκδόσεων
καμπάνα, Ἀθήνα 1988, σ. 790).
Ὁ Ἱερεύς πρέπει νά φέρει μέ τιμή τήν ἐνδυμασία του, διότι
ἔχει ἱστορία, ἔχει καί εὐλογία.
Ἡ κόμη καί τό γένειον τῶν κληρικῶν
Δέν εἶναι μόνο ἡ ἐνδυμασία τῶν κληρικῶν, πού δέν πρέ-
πει νά εἶναι «ἀνοίκειος». Τά μαλλιά καί τά γένια ἐπίσης πρέπει
νά εἶναι ἀνεπιτήδευτα. Μερικοί ὑποστηρίζουν, ὅτι εἶναι πολύ ὑ-
ποτιμητικό γιά τήν Ἐκκλησία καί τόν Ἐπίσκοπο, νά ἀσχολεῖται
μέ τά γένια καί τά μαλλιά τῶν Ἱερέων. Αὐτός ὅμως ὁ ἴδιος ὁ
Θεός ἀσχολεῖται μέ αὐτά: «Καί τάς κεφαλάς αὐτῶν οὐ ξυρίσο-
νται καί τά κόμας αὐτῶν οὐ ψιλώσουσι» (Ἱεζ. 44,20 καί Λευϊτ.
19,27 καί 21,5). Ἡ κόμη καί τό γένειο σηματοδοτοῦν ἀνάλογες
στάσεις ψυχῆς καί γιά τόν Ἱερέα ἔχουν τό δικό τους νόημα.
Κατά μίμηση τοῦ Χριστοῦ, οἱ ἱερεῖς ἀνά τούς αἰῶνες ἄφη-
ναν τά γένια ὡς σημεῖο ἀφιερώσεως. Γι΄ αὐτό καί ὁ ἅγιος Κο-
σμᾶς ὁ Αἰτωλός κατά τίς περιοδεῖες του παρακινοῦσε τούς
ἀκροατές τοῦ κηρύγματός του νά ἀφήνουν τά γένια τους καί
τούς μοίραζε κτένες. Οἱ ἱερές εἰκόνες καί οἱ τοιχογραφίες πα-
ρουσιάζουν τούς Ἁγίους μέ τό γένειό τους μικρό ἤ μεγάλο, πά-4
ντως φυσικό καί ὄχι ξυρισμένους. Ἐντύπωση μᾶς προξενοῦν
μερικά μικρά παιδιά, πού ὅταν βλέπουν Ἱερέα μέ τά ρᾶσα του
καί τά γένια του κάνουν τόν σταυρό τους καί φωνάζουν στήν
Μητέρα ἤ στήν Γιαγιά πού τά χειραγωγεῖ «ἅγιος - ἅγιος». Τά
γένια καί τά μαλλιά δέν κάνουν τόν παπᾶ, ὅπως λέγει ὁ λαός,
ἀλλά στόν Ἱερέα τοῦ Θεοῦ τοῦ Ὑψίστου προσδίδουν ἱεροπρέ-
πεια.
Στό θέμα τῆς κόμης ὑπάρχει ἐνδιαφέρουσα ἱστορία. Ἀπό
τούς πρώτους αἰῶνες οἱ Κληρικοί ἄφηναν τό γένειό τους κατά
μίμηση τοῦ Χριστοῦ∙ γιά τά μαλλιά τους ὅμως ἔκαναν μιά πρω-
τοτυπία. Γιά νά ἐνθυμοῦνται τόν ἀκάνθινο στέφανο τοῦ Κυρίου
τά κούρευαν μέ τέτοιο τρόπο, ὥστε νά σχηματίζεται στήν κεφα-
λή τους ἕνα στεφάνι. Ἔτσι οἱ κληρικοί ὠνομάζοντο «στεφανί-
τες». Ὁ ἅγ. Ἱερώνυμος γράφων στόν ἅγιο Αὐγουστῖνο τοῦ λέ-
γει: «Παρακαλῶ τήν στεφάνην σου». Ὅταν καθαιρεῖτο κάποιος
κληρικός, τότε ἄφηνε τά μαλλιά του ὅπως οἱ λαϊκοί. «Καθάπερ
οἱ λαϊκοί, τήν κόμην ἐπιτρεφέτωσαν, ὡς τήν ἐν τῷ κόσμῳ ἀνα-
στροφήν τῆς οὐρανίου ζωῆς προτιμήσαντες» (ΚΑ΄ Κανών τῆς
Στ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου).
Σιγά – σιγά ἡ «στεφάνη» ἄρχισε νά ἐγκαταλείπεται ἀπό
τούς ἐν τῷ κόσμῳ κληρικούς καί διατηρήθηκε γιά ἕνα διάστημα
γιά τούς Ἱερομονάχους. Μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου καί οἱ Ἱερο-
μόναχοι ἄφηναν τά μαλλιά τους ὡς σημεῖο ἀφιερώσεως. Ἀξιο-
σημείωτο εἶναι, ὅτι οἱ Ἱερεῖς τῶν πρώτων αἰώνων ἐκούρευαν
τήν κεφαλή τους καί ἄφηναν τό «στεφάνι» χάριν εὐλαβείας,
ἐνῶ οἱ σημερινοί τουλάχιστον οἱ περισσότεροι δέν κουρεύονται
χάριν εὐλαβείας, ἀλλά χάριν μοντερνισμοῦ καί καλωπισμοῦ.
(Ἀρχιμ. Βασιλείου Π. Μπακογιάννη, Ποίμαινε τά πρόβατά μου,
ἐκδ. Νεκτάριος Παναγόπουλος, Ἀθῆναις 1996, σ. 69).
Τό κούρεμα δέν ἀπαγορεύεται, ἀλλά δέν συμφέρει. Τί ἔλε-
γε ὁ θεῖος Παῦλος, τό ἐλεύθερο αὐτό πνεῦμα τῆς ἀνθρωπότη-
τος: «πάντα μοι ἔξεστι, ἀλλ΄ οὐ πάντα συμφέρει» (Α΄ Κορινθ.
6,12). Ἠμπορεῖ νά μή εἶναι κακό, ἀλλά δέν συμφέρει πνευματι-
κά, γιατί μερικοί ἔχουν ἀσθενῆ συνείδηση. Ὁ Μέγας Παῦλος
ἐδέχετο νά μή φάει «κρέα εἰς τόν αἰῶνα» (Α΄ Κορινθ. 8,13), γιά
νά μή σκανδαλίσει τόν ἀδελφό του. Εἴμαστε λοιπόν ὑποχρεω-5
μένοι νά φέρωμε κοσμίως τό γένειο καί τήν κόμη ἐφ΄ ὅσον ἔτσι
μᾶς ἀντιλαμβάνεται καί μᾶς θέλει ὁ λαός. Ριζοσπαστικές κινή-
σεις ὑπό τό πρόσχημα τῆς προόδου καί τῆς ἐξελίξεως, εἶναι
ἐνέργειες ἀψυχολόγητες, οἱ ὁποῖες ὡς μόνο ἀποτέλεσμα ἔχουν
τόν σκανδαλισμό τῶν πιστῶν καί τή δημιουργία σχισμάτων εἰς
τό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Προοδευτικοί πρέπει νά εἴμαστε ὄχι
ὅμως στά ρᾶσα καί στά γένια καί στά μαλλιά, ἀλλά στόν τρόπο
καί στίς μεθόδους τῆς ποιμαντικῆς.
«Εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο»
Ὁ ἅγιος Ἰσίδωρος ὁ Πηλουσιώτης (435 μ.Χ.) λέγει: «Θεῖον
χρῆμα ἡ ἱερωσύνη καί τῶν ὄντων ἁπάντων τιμιώτατον». Εἶναι
τό πολυτιμώτερο ἀγαθό γιά τόν κόσμο, γιατί εἶναι δῶρο Θεοῦ.
Αὐτό τό δῶρο θά πρέπει ἐμεῖς οἱ ἐλεηθέντες ἀπό τό Ἅγιο Πνεῦ-
μα νά εἴμαστε διαχειριστές τῆς θείας χάριτος, νά τό διατηροῦμε
ἀκέραιο καί ἀνόθευτο ἀπό κάθε ἐπίρροια τοῦ κόσμου καί τῆς
ἁμαρτίας. Ὅπως ὁ Κύριος «εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο», ἔτσι καί ὁ
Ἱερεύς πρέπει νά βιώνει τά λόγια τῆς εὐχῆς: «Ἀγαλλιάσεται ἡ
ψυχή μου ἐπί τῷ Κυρίῳ∙ ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου καί
χιτῶνα εὐφροσύνης περιέβαλέ με∙ ὡς νυμφίῳ περιέθηκέ μοι μί-
τραν καί ὡς νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμῳ» (εὐχή κατά τήν
ἔνδυση τοῦ Στιχαρίου).
Ἡ εὐπρέπεια τῆς ἐμφανίσεως τοῦ Ἱερέως πρέπει νά εἶναι
βασική ἔκφραση καί συστατικό τῆς διαγωγῆς του. Οὔτε ἐξεζη-
τημένη ἐμφάνιση, προκλητικό καλωπισμό, πολυτελῆ ρᾶσα,
ἀρωματισμένα χέρια πού χαρακτηρίζονται ὡς «ἀλλότρια τῆς
ἱερατικῆς τάξεως καί καταστάσεως», οὔτε πάλι ρυπαρότητα,
προχειρότητα καί ἀποκρουστικότητα. Οὔτε παρδαλό ἀντερί,
μεταξωτές κάλτσες, ἀρώματα, ξυρισμένα μάγουλα καί σβέρκο,
οὔτε πάλι καλυμαύχι φυσαρμόνικα, γλιτσασμένο ρᾶσο καί κου-
ρελοποιημένο, γένια καί μαλλιά ἄπλητα νά ἀποπνέουν τήν
ὀσμή τοῦ ἰδρῶτος.
Οἱ χριστιανοί θέλουν τόν ἱερέα φιλόκαλο καί ὄχι καλλω-
πιστή. Νά εἶναι πάντα καθαρός καί περιποιημένος. Νά μυρίζει
λιβάνι καί νά ἀποπνέει τήν αὔρα τῆς ἱεροπρέπειας καί τῆς κο-
σμιότητος. 6
Παραλείπω νά ἀναφερθῶ σ΄ ἐκείνους τούς Ἱερεῖς πού
ἀποβάλλουν τό ρᾶσο, γιά νά διασκεδάσουν τό βράδυ στά κέ-
ντρα διασκεδάσεως ἤ νά πᾶνε ἐκδρομή μέ τήν οἰκογένεια καί
φίλους τους ἤ νά ἐπιδοθοῦν σέ ἔργα πολύ μειωτικά γιά τό κῦ-
ρος τῆς Ἱερωσύνης. Πολλοί φίλοι καί συγγενεῖς παρακινοῦν
τόν Ἱερέα νά εἶναι πιό κοσμικός, πιό σύγχρονος, πιό λαϊκός καί
γιά νά ἔχει τήν φιλία τους κάνει ὑποχωρήσεις. Οἱ συναναστρο-
φές αὐτές φθείρουν τό ἦθος του καί τήν σεμνότητά του καί
ἐφαρμόζεται στήν περίπτωσή του αὐτό πού λέγει ὁ Προφήτης
Ὠσηέ: «κατέφαγον ἀλλότριοι τήν ἰσχύν αὐτοῦ, αὐτός δέ οὐκ
ἔγνω» (Ὠσηέ 7,9). Θεωροῦν τό ρᾶσο μεγάλο φορτίο καί σίδερο
φυλακῆς. Τό νά ἀποβάλεις τό σταυρό τῆς Ἱερωσύνης γιά ἐγκό-
σμιες χαρές εἶναι λιποταξία καί ἄρνηση τοῦ ἰδίου τοῦ Χριστοῦ.
Τό «μή συσχηματίζεσθε τῷ αἰῶνι τούτῳ» (Ρωμ. 12,2) τοῦ Ἀπο-
στόλου Παύλου εἶναι πάντοτε μιά σωτήρια ὑπόμνηση ἐπανα-
προσδιορισμοῦ τῆς Ἱερατικῆς μας πορείας. Οἱ παλαιοί Ἱερεῖς
ἀκόμη καί σέ γεωργικές ἐργασίες δέν ἀπέβαλαν τό ἀντερί. Χρη-
σιμοποιοῦσαν ἕνα πιό ἁπλό καί κοντό, φοροῦσαν τό σκοῦφο
τους καί μέ αὐτά ἔσκαβαν, ἐθέριζαν καί ἐκτελοῦσαν τήν ἐργα-
σία τους. Στό σπίτι κυκλοφοροῦσαν πάντα μέ τό ἀντερί. Στό
δρόμο, στήν Ἐκκλησία, στίς διάφορες ὑπηρεσίες μέ τό ρᾶσο καί
τό καλυμαύχι τους. Σήμερα δυστυχῶς ἀποβάλλαμε αὐτό πού
μᾶς κάνει ἀποδεκτούς καί σεβαστούς, δηλαδή τό ἱεροπρεπές
σχῆμα.
Ἡ ἱεροπρέπεια εἶναι εἰκών τοῦ ἤθους
Γράφων ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στόν μαθητή του Τιμόθεο
ἐπισημαίνει τήν λεπτότητα τοῦ ἤθους πού πρέπει νά ἔχει στίς
συναναστροφές του: «Τύπος γίνου τῶν πιστῶν ἐν λόγῳ, ἐν ἀνα-
στροφῇ, ἐν ἀγάπῃ, ἐν πνεύματι, ἐν πίστει, ἐν ἁγνείᾳ» (Α΄
Τιμοθ. 4,12). Ὁ Ἱερεύς πρέπει νά σχηματίζει πρός τούς ὅρους
τοῦ Ἱερατικοῦ ἀξιώματος τήν ἰδιωτική καί κοινωνική του συ-
μπεριφορά. Καί στό σπίτι καί στήν Ἐκκλησία καί στήν κοινωνία
νά τηρεῖ τόν τύπο τῆς ἱεροπρέπειας. Ἡ ἱεροπρέπεια γιά τόν
Ἱερέα εἶναι ἀληθής στολισμός, πού τόν κάνει σέ ὅλους σεβαστό
καί περίβλεπτο. Μέ τήν σεμνότητά του ὁ Ἱερεύς ἐπαναπαύει τίς7
ψυχές τῶν πιστῶν, φέρει τήν εἰρήνη τῆς συνειδήσεώς τους, γί-
νεται τύπος καί ὑπογραμμός τοῦ χριστιανικοῦ βίου καί ἀποβαί-
νει ἡ αἰσθητή καί ζῶσα εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ. (Ἁγίου Νεκταρίου
Ἐπισκόπου Πενταπόλεως, Ποιμαντική, ἔκδοσις Ἅγιος Νικόδη-
μος, Ἀθῆναι 1972, σ. 141).
Ἡ ἱεροπρέπεια εἶναι ἀντανάκλαση τῆς ἐσωτερικῆς διακο-
σμήσεως καί διαχέεται ἐκ τῶν ἔσω καί καθιστᾶ λαμπρή τήν
ὄψη καί συμπεριφορά τοῦ ἱερέως. Ἡ σεμνοπρέπεια εἶναι «εἰκών
τοῦ ἤθους καί ἔκφανσις τῆς ψυχικῆς διαθέσεως καί τῆς ἐσωτε-
ρικῆς σεμνότητος». (Ἁγ. Νεκταρίου, ὅ.π. σ. 142).
Ἰδού λοιπόν πιά πρέπει νά εἶναι ἡ συμπεριφορά τοῦ ἀλη-
θοῦς καί γνησίου ἱερέως.
«Στάσις τοῦ σώματος εὔσχημος καί ἀξιοπρεπής μηδέν ἔ-
χουσα τό ἐπιδεικτικόν, διάθεσις τοῦ προσώπου φυσική καί ἀνε-
πίπλαστος, ὄμμα ἀφελές σταθερόν καί ἀπερίεργον. Χειρονο-
μίαι ἀπέριττοι καί ἥρεμοι, βάδισμα ὁμαλόν καί τακτικόν» (Ἁγ.
Νεκταρίου, ὅ.π. σ. 143).
Ὁ ἱερός Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, μέγας
καί σοφός ποιμήν καί διδάσκαλος τῆς Ἐκκλησίας λέγει περί τῆς
συμπεριφορᾶς τοῦ Ἱερέως:
«Καί βαδίσματος δέ πρέπει τῷ ἱερεῖ εὐταξίαν μήτε εἰς τό
θηλυπρεπές καί ἔκλυτον ἀσχημονοῦντι τήν κίνησιν, μήτε εἰς τό
ἀθρόον καί τεταραγμένον καί ἀνώμαλον ταύτην ἐκνευρίζοντι,
καί ὅλως πᾶσα κίνησις τάξει κοσμείσθω. Δεῖ καί προσώπου δια-
θέσει καί κόμης ἀσκήσει καί περιβολῇ ἐσθῆτος κόσμιον ὁρᾶ-
σθαι καί σεμνόν, μήτε εἰς τό βλακῶδες καί περίεργον ἐκφερό-
μενον, μήτε πάλιν παρά τό μέτριον πρός τό ἠμελημένον καθελ-
κόμενον∙ ἑκάτερον γάρ ἀπρεπές καί εὐκαταφρόνητον καί ἱερα-
τικῆς πολιτείας ἀλλότριον (Ἱεροῦ Φωτίου ἐπιστολή η΄).
Ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας ὑπογραμμίζει, ὅτι οἱ
ἱερουργοί τοῦ Θεοῦ πρέπει νά διάγουν ἁγίως καί νά εἶναι ὑπο-
τύπωση εὐκοσμίας καί πάσης ἀρετῆς. «Χρή δή διαζῆν ἁγίως καί
ὀρθοποδεῖν ἐν Ἐκκλησίᾳ τούς κεκλημένους εἰς ἱερωσύνην»
(Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας τ. Ε΄, σ. 328).
Νά ζοῦν κατά τέτοιο τρόπο, ὥστε νά μή βλασφημεῖται τό
ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Ἡ συμπεριφορά τους πρός κάθε ἄνθρωπο νά8
εἶναι κοσμία καί ἐποικοδομητική. Στήν κοσμιότητα ἐνυπάρ-
χουν ὅλοι οἱ τρόποι τῆς καλῆς συμπεριφορᾶς. Πρέπει νά ἐπα-
γρυπνεῖ ὁ ἱερεύς στήν διατήρηση τῆς κοσμιότητός του, γιατί ἐ-
γείρονται πάθη πού καταστρέφουν τόν χαρακτῆρα τῆς ἱεροπρέ-
πειας ὅπως ὁ θυμός, ἡ ὀργή, ἡ πολυλογία καί ἄλλα ἄτακτα συ-
ναισθήματα.
Ἐάν πρότυπό του εἶναι ὁ Χριστός καί οἱ ἅγιοι, ἡ συμπερι-
φορά του πρός ὅλους τούς συνεργάτες του, τούς συναδέλφους,
τούς ἐνορίτες, τούς ἄρχοντες, τούς πολιτικούς, τούς παρεκτρε-
πομένους, τούς αἱρετικούς, τούς ζηλωτές, τούς συντηρητικούς,
τούς βλασφήμους, τούς κατηγόρους, τούς συκοφάντες, τούς
ἀντιλέγοντες, τούς φίλους, τούς ἐχθρούς, τούς προϊσταμένους
καί πρός πάντα ἄνθρωπο θά εἶναι ὅπως τοῦ ἰδίου τοῦ Χριστοῦ.
Αὐτήν τήν χριστομίμητη ζωή ἀναζητεῖ καί ἀπαιτεῖ ὁ λαός ἀπό
τόν Ἱερέα. Θέλει νά βλέπει τόν ποιμένα του νά στέκεται ψηλά,
νά εἶναι μακρυά ἀπό τό πνεῦμα τοῦ κόσμου, νά εἶναι συνεχής
καί ἀδιάκοπη μαρτυρία Χριστοῦ.
«Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστέ»
Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ὀλίγον πρό τοῦ πάθους
Του νουθετῶν καί ἐνισχύων τούς Μαθητές Του διεχώρισε τήν
θέση τους ἀπέναντι στόν κόσμο λέγων: «ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ
ἐστέ» (Ἰω. 15,19). Ὁ Ἀπόστολος τοῦ Χριστοῦ ζεῖ μέσα στόν κό-
σμο, ἀλλά δέν ἀνήκει στόν κόσμο, ἀνήκει σέ ἕνα ἄλλο κόσμο,
πού λέγεται Ἐκκλησία. Πᾶσα προσαρμογή του στό πνεῦμα τοῦ
κόσμου εἶναι ἔκπτωση ἀπό τό ἦθος τῆς Ἐκκλησίας. Τό τοῦ Παύ-
λου «γέγονα τοῖς πᾶσι τά πάντα, ἵνα πάντως τινάς σώσω» (Α΄
Κορινθ. 9,22), τό ὁποῖο ἐπικαλοῦνται μερικοί, γιά νά στηρίξουν
τήν πρός τά τοῦ κόσμου στροφή τῆς Ἱερωσύνης, ἔχει ἄλλο
πνευματικώτερο καί βαθύτερο νόημα. Δηλώνει τήν κένωση καί
συγκατάβαση τοῦ Ἀποστόλου πρός τόν μακράν τοῦ Θεοῦ ἄν-
θρωπο μέ σκοπό πάντοτε τήν σωτηρία του.
Κάτω ἀπό τήν πίεση τῆς μοντέρνας ἱερατείας πού δυστυ-
χῶς κατακτᾶ συνεχῶς ἔδαφος λόγῳ τῆς ἐκκοσμικεύσεως τοῦ
ἐκκλησιαστικοῦ μας βίου χάνουμε τήν δύναμη καί τήν αἴγλη
τοῦ ἱερατικοῦ μας ἀξιώματος καί εἴμεθα ὡσάν ἐκείνους, διά9
τούς ὁποίους λέγει στόν Τιμόθεο ὁ Ἀπόστολος Παῦλος: «ἔχο-
ντες μόρφωσιν εὐσεβείας τήν δέ δύναμιν αὐτῆς ἠρνημένοι» (Β΄
Τιμοθ. 3,5).
Τήν Ἱερωσύνη μας πού τόσο λασπώνεται καί ἀπαξιώνεται
στή σημερινή κοινωνία, δέν χρειάζεται νά ἐκμοντερνίζωμε, ἀλ-
λά νά ἀνανεώνωμε καί ἀνακαινίζωμε μέσα στό ἀνακαινιστικό
πνεῦμα τῶν χαρισμάτων. Ὁ σημερινός κόσμος θέλει τόν Ἱερέα
στήν Ἐκκλησία του ἀφοσιωμένο, λειτουργό τῶν Μυστηρίων,
πατέρα παρακλήσεως καί διαγγελέα τῆς καινῆς ζωῆς ἐν Χρι-
στῷ Ἰησοῦ. Ὅποια δράση καί ὅποια κίνηση ἐντάσσεται μέσα σ΄
αὐτά τά πλαίσια δοξάζει τόν Θεό καί σώζει τόν ἄνθρωπο.
Ἰδιαίτερη ἀξία ἔχουν οἱ λόγοι τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Νύσ-
σης:
«Ὁ Ἱερεύς εἶναι ἔμψυχος εἰκών ... κοινωνοῦσα τῷ ἀρχετύ-
πῳ καί τῆς ἀξίας καί τοῦ ὀνόματος» (Γρηγ. Νύσσης, περί κατα-
σκευῆς τοῦ ἀνθρώπου κεφ. Δ΄ Ρ.G. 136, 38).
Ἡ παρουσία τοῦ Ἱερέως στόν κόσμο δηλώνει καί πρέπει
νά δηλώνει, ὅτι ὑπάρχει πυξίδα γιά σωστό προσανατολισμό.
Ὅταν τήν χρειασθεῖ ὁ ἄνθρωπος γνωρίζει ποῦ καί πῶς πρέπει
νά τήν ἀναζητήσει. (Ἀρχιμ. Δημητρίου Ἀργυροῦ, Σχολάρχου
τῆς Ἀνωτέρας Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς Βελλᾶς, ἐγκόλπιον ὑπο-
ψηφίου Ἱεροσπουδαστοῦ καί ὑποψηφίου Κληρικοῦ, ἐν «Κλή-
σεως Ἐπουρανίου Μέτοχοι, Ἐγκόλπιον Ἱεροσπουδαστοῦ, Ἱερά
Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, Ἀθῆναι 2004, σ. 33).
Ὁ σοφός Ὠριγένης λέγει, ὅτι ἐπιτυχημένος ποιμήν εἶναι ὁ
ποιμαινόμενος, ἐκεῖνος πού ἔχει «ἔνδον» τόν καλόν ποιμένα, ὁ
ὁποῖος ποιμαίνει τήν ψυχή του. Μακάρι ὅλοι οἱ ποιμένες νά ἔ-
χωμε στήν ψυχή μας τόν Καλόν ποιμένα. 10
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
1. Ἡ ἐμφάνιση καί ἡ συμπεριφορά τοῦ Ἱερέως ἀποτελεῖ βασικό
στοιχεῖο τῆς προσωπικότητός του καί συμπληρώνει τήν ἀξία
τῆς Ἱερατικῆς του διακονίας. Τό τίμιο ρᾶσο ἔχει ἱστορική καί
ἐθνική σημασία καί ἐκφράζει τήν καθημερινή σταύρωση τοῦ
κληρικοῦ ὑπέρ Χριστοῦ.
2. Ἡ ξεχωριστή ἀμφίεση τοῦ Ἱερέως ἔχει τήν ἀρχή της στόν Ε΄
αἰῶνα καί προσδιορίζεται μέ ἀποφάσεις τοπικῶν καί Οἰκουμε-
νικῶν Συνόδων. Αὐτή τήν ἱερατική ἐνδυμασία, πού προσδίδει
χαρακτῆρα ἱερότητος, πρέπει νά φέρει μέ τιμή ὁ Ἱερεύς, διότι
ἔχει ἱστορία καί εὐλογία.
3. Δέν εἶναι μόνο ἡ ἐνδυμασία τῶν κληρικῶν, πού δέν πρέπει νά
εἶναι «ἀνοίκειος». Τά μαλλιά καί τά γένια ἐπίσης πρέπει νά εἶ-
ναι ἀνεπιτήδευτα. Κατά μίμησιν Χριστοῦ καί τῶν Ἁγίων οἱ
Ἱερεῖς ὡς δεῖγμα ἀφιερώσεως ἀφήνουν τά γένια καί τά μαλλιά
τους.
4. Τό κούρεμα δέν ἀπαγορεύεται, ἀλλά δέν συμφέρει διότι ὑπάρ-
χουν πιστοί μέ ἀσθενῆ συνείδηση. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ εὐ-
πρέπεια καί ἡ ἱερότητα πρέπει νά διακρίνει τόν Ἱερέα. Ἡ προ-
κλητική ἐνδυμασία καί ὁ προκλητικός καλλωπισμός δέν κατα-
ξιώνουν, ἀλλά μειώνουν τό κῦρος τοῦ Ἱερέως στούς πιστούς.
5. Ἡ ἁπλούστευση ἤ καί ἡ ἀποβολή τῆς ἐνδυμασίας κατά περι-
πτώσεις καί κάτω ἀπό εἰδικές συνθῆκες εἶναι ἐπιτρεπτή. Ἡ ἀδι-
καιολόγητος ἀποβολή τῆς ἐνδυμασίας, ἐφ΄ ὅσον ἡ Ἐκκλησία
δέν τό ἐπιτρέπει, εἶναι συσχηματισμός καί λιποταξία. Ἄς μιμού-11
μεθα τούς παλαιούς ἁγίους Ἱερεῖς, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἀπέβα-
λαν τό Ἱερατικό ἔνδυμα, οὔτε στίς ἀγροτικές ἐργασίες, οὔτε μέ-
σα στό σπίτι τους.
6. Ἡ ἱεροπρέπεια γιά τόν Ἱερέα εἶναι ἀληθής στολισμός, πού τόν
κάνει σέ ὅλους σεβαστό. Τό κοσμικό πνεῦμα εἶναι ἐνάντιο στό
ἦθος τοῦ γνησίου Ἱερέως. Πᾶσα προσαρμογή στό πνεῦμα τοῦ
κόσμου εἶναι ἔκπτωση ἀπό τό ἦθος τῆς Ἐκκλησίας.
7. Περισσότερο ἀπό τήν ἐξωτερική εὐπρέπεια τοῦ Ἱερέως ἔχει ἀ-
ξία τό ἐσωτερικό ἔνδυμα καί ἡ ψυχική εὐπρέπειά του. Καί ἡ
ἐξωτερική του ὅμως ἐμφάνιση πρέπει νά εἶναι κόσμια, ὥστε νά
ἀναπαύει τίς συνειδήσεις τῶν πιστῶν, καί νά ἀποβαίνει ἡ αἰ-
σθητή καί ζῶσα εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ.
8. Ὁ Ἱερεύς πρέπει νά ἐπαγρυπνεῖ στήν διατήρηση τῆς κοσμιότη-
τός του καί νά ἔχει πρότυπο τόν Χριστό, τοῦ ὁποίου τά ἴχνη νά
ἀκολουθεῖ πιστά. Αὐτή τήν χριστομίμητη ζωή ἀναζητεῖ καί
ἀπαιτεῖ ὁ λαός ἀπό τόν Ἱερέα. Θέλει νά τόν βλέπει νά στέκεται
ψηλά καί νά εἶναι ἀδιάκοπη μαρτυρία Χριστοῦ.
Σχόλια